نقشه برداری


نقشه برداری و نقشه

نقشه برداری علمی است که ریاضیات عملی را با فنون اندازه گیری و هنر ترسیم توام نموده و بوسیله آن قطعاتی از سطح زمین را با کلیه عوارض آن در روی صفحه افقی نمایش می دهد. پس نقشه تصویر افقی منطقه ای با مقیاس کوچک بر روی یک صفحه می باشد .

به طور کلی نقشه برداری را میتوان علم تهیه وپیاده کردن نقشه دانست. ولی به دلیل گستردگی زیاد این علم در دنیا تعریف بالا را می‌توان جامع دانست. اکنون به جایی رسیده‌ایم که انجام هر نوع فعالیت در زمینه‌های عمرانی، اقتصادی، کشاورزی و نظامی از قبیل احداث سدها، کانالها، راه ها، نیروگاههای برق، عملیات نظامی وغیره بی نیاز از علوم نقشه برداری نیست.

واضح است که برای نشان دادن عوارض در روی یک صفحه احتیاج به یک سری عملیات و اندازه گیری ها است که بطور کلی به سه دسته تقسیم می شود که عبارتند از :

  • عمليات صحرايی : شامل شناسایی و بازدید اولیه – انتخاب رئوس کار و ایستگاه های اندازه گیری – اندازه گیری طول ها و زوایا
  • محاسبات : انجام محاسبات لازم با توجه به اندازه گیری های بدست آمده.
  • تهيه نقشه : انتقال اندازه گیری های انجام شده روی صفحه با توجه به محاسبات حقیقی و مقیاس مورد درخواست.

  • تقسيم بندی کلی نقشه برداری

    علوم نقشه برداری یا Topographie در حالت کلی به دو رشته اساسی تقسیم می شود که عبارتد از:

    الف : توپولوژی Topologie که مربوط به کیفیت تشکیل زمین می باشد .

    ب : توپومتری Topometrie که مربوط به فنون اندازه گیری و تعیین فرم ظاهری زمین می باشد.


    اهميت و موارد استفاده نقشه برداری

    نقشه برداری یکی از قدیمی ترین تکنیک های مورد استفاده بشر بوده و از آن برای تعیین حدود و اراضی استفاده می کرده اند و چنانکه می دانید این دانش امروزه در کلیه امور مهندسی رخنه کرده که از آن جمله می توان نقشه برداری برای :

    عملیات ساختمانی – ایجاد راه ها و شاهراه ها و راه های آهن – ایجاد پل ها – تونل ها شهرها – سدها – تأسیسیات و منابع آبی – امور کشتیرانی – کشاورزی – مهندسی معادن – زمین شناسی – جنگلداری و حتی حفظ آثار باستانی و تشخیص جرایم در تصادفات رانندگی را نام برد.


    مختصات نقشه برداری

    تعيين موقعيت نسبى نقاط واقع در سطح زمين و يا نزديک به آن هدف اصلى نقشه برداري است. از اين تعريف ساده چنين استنتاج مى شود که هدف، تعيين مختصات نقاط در سه بعداست . البته در بعضى موارد ، براى تعيين موقعيت ، بعد زمان نيز مورد توجه قرار مى گيرد( سنجش هاى نجومى و نقشه بردارى ماهواره اى). مختصات مطلوب مى تواند کارتزين (Z,Y,X) و يا جغرافيايى باشد.

    معمولا عمليات نقشه بردارى شامل دو مرحله برداشت يا اندازه گيرى و محاسبه و ارائه نتايج کار است. در مرحله اندازه گيرى از وسايل و دستگاه ها و نيز روش هاى مختلفى استفاده مى شود تا داده هاى لازم براي مرحله دوم بدست آيد. در مرحله دوم نيز از روشهاى مختلفى استفاده مى گردد . نتايج کار به صورتهاى آنالوگ (نقشه، مقاطع طولى و عرضى و ...و يا ديجيتال (جداول، مدلهاى رقومى زمين DGM)يا( DTM ارائه مى گردد. انتخاب وسايل و روشهاى مناسبتابع وسعت منطقه، دقت مطلوب و امکانات است.


    فعاليت‌های نقشه برداری

    بخش نقشه برداری گروه AGK (آکام گستر کيش) با درک لزوم فراگیر شدن علوم و فنون مهندسی ژئوماتیک و کاربردی نمودن آن در سایر تکنیک ها و تکنولوژیهای روز دنیا دارای فعالیت های زیر می باشد:

  • سيستم اطلاعات جغرافيايي ( GIS )
  • عمران و ساختمان
  • راه
  • توپوگرافی

  • عمران و ساختمان:

    پیاده کردن محور ساختمانها، برداشت ازبیلت و تاسیسات وابسته و نیز کنترل عملیات ساختمانی را شامل می باشد. نقشه ‌برداری ساختمانی و کارگاهی یکی از شاخه‌های عملی نقشه ‌برداری است که اجرای آن همواره با مشکلات خاص خود همراه است و در مبحث نما دقت و تجربه بالایی را می طلبد. دراین گروه، جهت نقشه برداری نمای ساختمان از دستگاه توتال power Ts02 استفاده می شود.

  • پياده سازی عناصر سازه
  • برداشت ازبيلت
  • برداشت تخصصی نمای ساختمان
  • کنترل پروژه
  • از جمله فعاليت ها در اين بخش می باشد.


    تاريخچه نقشه برداری

    در زمان های بسیار قدیم که امکان مشاهدات و اندازه گیری های دقیق از زمین و کاینات میسر نبود، تخیلات قوی، حرکت های تاریخی و پندارهای دینی، منشاءِ ظهور نقشه ها بوده است. مصریان باستان و چینیان اولیه زمین را به شکل تخم مرغ تصور می کردند و ژاپنی ها آن را به شکل مکعب تصور می کردند.

    از نقشه ها استفاده های وسیعی می شد. برای مثال در چین باستان نقشه ی مرزها و نقشه حدود املاک، نقشه هایی جهت ثبت اموراداری و سیاسی، نقشه ها و طرح های مربوط به حفاظت از آب ها، تعیین مالیات و مشخص کردن نقاط سوق الجیشی ترسیم می شد.

    قدیمی ترین نقشه معتبر دنیا، نقشه ای است که قدمت آن تقریباً به 6000 سال قبل از میلاد مسیح می رسد. این نقشه در اکتشاف باستان شناسی در مرکز ترکیه در سال 1963 میلادی به دست آمد که مربوط به شهری از دوران نوسنگی بوده و بر روی دیوار رسم شده بود. بعد از آن نقشه های جهان نمایی هستند که زمین را به شکل مستطیل یا دایره فرض نموده اند که اطراف آن را آب فرا گرفته است.


    نقشه برداری در ايران

    تمدن ایرانی یکی از بزرگترین تمدن های بشری بوده و دانشمندان بزرگی نیز در زمینه های جغرافی، نجوم و نقشه برداری کار کرده اند که از میان آن ها به ذکر چند نمونه اکتفا می شود : محمد بن موسی خوارزمی، خواجه نصیرالدین طوسی و ابوریحان بیرونی.

    نقشه برداری نوین در ایران از اواخر قرن هجدهم میلادی آغاز گردید. میرزا تقی خان امیر کبیر مدرسه دارالفنون را تأسیس نمود و تحت نظارت ایشان از خبرگان مهندسی در نقشه کشی غرب دعوت شد که به ایران آمده و در آن مدرسه مشغول تدریس شوند به نحوی که معلم اتریشی دارالفنون با دستیاری ذوالفقار بیگ و محمد تقی خان که از فارغ التحصیلان دارالفنون بود، نقشه دارالخلامه تهران را تهیه نمودند.

    در سال 1298 هجری قمری هفت نفر از افسران ایرانی با همکاری استادان غربی نقشه هایی با مقیاس 1:25000 از تهرن و اطراف آن تهیه نمودند. در سال 1352 دو سازمان نقشه برداری کشور و سازمان جغرافیایی ارتش که متولیان نقشه برداری در ایران بودند با هم ادغام شده و مبادرت به تهیه نقشه های 1:50000 سراسر کشور نمودند که به تدریج تکمیل شد .